Η σχολική περίοδος είναι μια σημαντική και κρίσιμη φάση στη ζωή του ατόμου. Στο νηπιαγωγείο/σχολείο το παιδί συναντά νέα πρόσωπα, και νέους κανόνες με τους οποίους καλείται να συμμορφωθεί. Σε πολλά παιδιά παρατηρείται το άγχος του αποχωρισμού και το φαινόμενο της σχολικής άρνησης, δηλ. της απροθυμίας του παιδιού να πάει σχολείο. Το άγχος του αποχωρισμού ποικίλει ανάλογα με το την ηλικία του παιδιού, την προσωπικότητα του, το οικογενειακό πλαίσιο, το σχολικό περιβάλλον και την κοινωνικοοικονομική κατάσταση.

Άγχος αποχωρισμού ονομάζεται το άγχος που βιώνουν τα παιδιά όταν καλούνται να αποχωριστούν τους γονείς τους ή κάποιο άλλο πρόσωπο φροντίδας. Είναι ένα σύνηθες φαινόμενο που μπορεί να πρωτοεμφανιστεί στον πρώτο χρόνο ζωής και να διαρκέσει μέχρι τα 4 χρόνια του παιδιού ή να διακοπεί και να επανεμφανιστεί γύρω στον 4ο χρόνο ζωής. Η ένταση και η διάρκεια διαφέρει αρκετά ανάμεσα σε διαφορετικά παιδιά.

Το άγχος αποχωρισμού είναι φυσιολογικό και με κατάλληλες τακτικές μπορεί να αντιμετωπιστεί.

  • Πρώτα από όλα: Παραμείνετε υπομονετικοί και υποστηρικτικοί καθώς το παιδί δυσκολεύεται. Αποφύγετε τα αρνητικά σχόλια.
  • Αγαπημένος δεν είναι μόνο ένας: Είναι βοηθητικό το παιδί να νιώσει ότι υπάρχουν και άλλα άτομα διαθέσιμα στη ζωή του πέρα από τη μητέρα του. Ενθαρρύνετε/ Αφήστε το μπαμπά να έχει ενεργό ρόλο στο μεγάλωμα του παιδιού, κάνοντας πράγματα με το παιδί στα οποία δεν είστε παρούσα. Βάλτε σε αντίστοιχους ρόλους τη γιαγιά, τη νταντά ή οποίον ενήλικα εμπιστοσύνης έχετε στη διάθεση σας για βοήθεια.
  • Εξασκηθείτε στον αποχωρισμό: Αρχικά αφήστε το παιδί μόνο με κάποιο άτομο εμπιστοσύνης για μικρά χρονικά διαστήματα και σταδιακά για μεγαλύτερα.
  • Άγχος Αποχωρισμού & Ύπνος: Η ανεξαρτητοποίηση στο θέμα του ύπνου είναι ένα σημαντικό πρώτο βήμα για την ανεξαρτητοποίηση του παιδιού και σε άλλες καταστάσεις.
  • Εξασκηθείτε στην ανεξαρτητοποίηση από το σπίτι: Τα παιδιά με άγχος αποχωρισμού τείνουν να ακολουθούν το γονέα μέσα στο σπίτι από το ένα δωμάτιο στο άλλο. Ενθαρρύνετε το παιδί να παίξει μόνο του ή να κάτσει μόνο του στο δωμάτιο του ενώ εσείς κάνετε κάτι άλλο και επιβραβεύστε την επιτυχία του. Αρχικά μπορείτε να ξεκινήσετε με μικρά χρονικά διαστήματα τα οποία σταδιακά θα αυξάνετε.
  • Βοηθητικές Φράσεις: Ανάλογα με την ηλικία του παιδιού κάποιες φράσεις επιβεβαίωσης μπορούν να καταπραΰνουν το άγχος:
    • 1-3 χρονών επαναλάβετε στο παιδί τη φράση “Η μαμά θα γυρίσει μετά τη δουλειά. Όλα θα πάνε καλά”.
    • 3-5 χρονών βοηθήστε το παιδί να βρει μια φράση που θα λέει στον εαυτό του και θα το βοηθάει όταν του λείπετε πολύ π.χ. “Μπορώ να τα καταφέρω” ή “Η μαμά θα γυρίσει να με πάρει σε λίγο”.
    • 6 + χρονών ενθαρρύνετε μια πιο ρεαλιστική αντιμετώπιση όπως “Πόσο πιθανό είναι να με ξέχασε η μαμά;”, “Έχει ξεχάσει ποτέ να με πάρει από το σχολείο για να με ξεχάσει τώρα;”.
  • Μειώστε την αίσθηση του απρόβλεπτου: Αν το παιδί γνωρίζει τι να περιμένει από το σχολείο ή την εξωσχολική δραστηριότητα, είναι πιο πιθανό να είναι λιγότερο αγχωμένο και αρνητικό. Μειώστε την αίσθηση του απρόβλεπτου λέγοντας ιστοριούλες για το τι θα κάνει, τι θα μάθει,
  • Στοχεύστε στη σταθερότητα: αν το παιδί αλλάζει συχνά σχολεία, νταντά, δασκάλους είναι πιθανό να δυσκολευτεί να νιώσει άνετα κάπου χωρίς εσάς.
  • Μειώστε τις πηγές φoβιών: το παιδί είναι πιο πιθανό να μην φοβάται αν τα προγράμματα που παρακολουθεί στην τηλεόραση είναι κατάλληλα για την ηλικία του.
  • Μιλήστε για τα συναισθήματα: μιλήστε με το παιδί για το τι έγινε όταν ήταν μόνο του: Tι έκανε, πως ένιωσε, τι θα μπορούσε να κάνει για να νιώσει καλύτερα.
  • Το Αντίο: Φτιάξτε ένα προσωπικό αντίο που θα μοιράζεστε με το παιδί σαν τελετουργία και θα σηματοδοτεί ότι τώρα φεύγετε.
  • Φύγετε ήσυχα: όταν έρθει η ώρα, πείτε στο παιδί σας ότι θα φύγετε, πότε θα επιστρέψετε για να το πάρετε και φύγετε ήρεμα χωρίς αναβολές και χωρίς να το κάνετε μεγάλο θέμα.
  • Προσπαθήστε να μην ενδώσετε: Αν το παιδί αρχίσει να κλαίει και εσείς γυρίσετε πίσω, το πάρετε μαζί σας και πείτε θα ξανάρθουμε αύριο, του μαθαίνετε να κλαίει και αύριο γιατί έτσι θα απαλλαγεί… Βεβαιώστε τον με ένα χαμόγελο και μια γλυκιά κουβέντα ότι όλα θα πάνε καλά.
  • Συζητήστε διάφορα γεγονότα/ καταστάσεις που συμβαίνουν στο σχολείο, τα οποία μπορεί να εντείνουν το φόβο του.
  • Ενθαρρύνετε το παιδί να έχει περισσότερες επαφές με συνομηλίκους (να ενταχθεί σε αθλητικές ομάδες, να έχει εξωσχολικές δραστηριότητες, να έρχεται συχνά σε επαφή με άλλα παιδιά κ.α), έτσι ώστε το σχολείο να είναι ένας οικείος και αγαπημένος για το παιδί χώρος.

Ίρις Σλάβη, Ψυχολόγος